Podsumowanie Forum

W czasie obrad 9-go Forum Gospodarczego TIME przedsiębiorcy zrzeszeni w Krajowej Izbie Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji (KIGEiT) oraz Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji (PIIT) omawiali możliwości przyspieszenia rozwoju gospodarczego poprzez wykorzystanie przełomowej technologii – sztucznej inteligencji. Samouczące się oprogramowanie jest innowacją zmieniającą paradygmaty konstrukcji urządzeń, stanowisk pracy i modeli biznesowych. Pokazano, że polski przemysł ma wszelkie szanse do kolejnego przyspieszenia wzrostu gospodarczego i dorównania do krajów rozwiniętych w ciągu najdalej dwóch pokoleń. Warunkiem powodzenia jest uświadomienie sobie tej wielkiej szansy i podjęcia intensywnego wysiłku na rzecz realizacji tego celu. Zdefiniowano szanse, zadania i bariery, jakie musimy przełamać.  W tym kontekście rozważano różne kierunki profilowania specjalizacji polskiego przemysłu cyfrowego.

Wskazano, że cyfryzacja jako trzeci etap epoki przemysłowej dobiega końca. Rozwój inteligentnego oprogramowania otwiera proces radykalnych zmian technologicznych i gospodarczo-społecznych. Ich głębokość będzie większa i bardziej doniosła niż zmiany, jakie zaszły dotychczas w czasie trzech epok rozwoju przemysłowego. Od stopnia przygotowania całości organizacji Państwa do nadchodzących zmian zależy przyszłość naszego kraju. Warunkiem koniecznym powodzenia jest uzyskanie powszechnej akceptacji dla tego kierunku rozwoju, co szerzej uzasadniono w Programie Rozwoju Cyfrowego Infrastruktury i Przemysłu.

W ciągu 20-30 lat zaniknie popyt na pracę polegającą na codziennym, zdyscyplinowanym przychodzeniu do pracy i wykonywanie określonego zestawu czynności, wg zdefiniowanych regulaminem pracy czynności. Lokalizacja stanowiska pracy straci na znaczeniu. Podstawowym narzędziem pracy będzie inteligentna maszyna/asystent/stanowisko pracy. Praca coraz częściej będzie zdalna, a interakcja z inteligentną maszyną – okazjonalna. Kolejne stanowiska pracy będą ulegały samodoskonaleniu i będą nabierały cech autonomiczności. Zatem zmiana zawodu/stanowiska pracy będzie dość częsta. We wskazanym horyzoncie czasowym, głównym zadaniem pracownika będzie uczenie maszyn i posługiwanie się nimi. Dlatego najważniejszym zadaniem o charakterze ogólnonarodowym jest przebudowa systemu edukacji, szkolnictwa wyższego oraz budowa powszechnego systemu i kultury kształcenia ustawicznego. W obszarze edukacji najważniejszym zadaniem jest przejście do nauczania horyzontalnego z naciskiem na pobudzanie ciekawości, kosztem wdrażania do dyscypliny niezbędnej do funkcjonowania w systemach hierarchicznych. Samodyscyplina powinna wyniknąć z ciekawości, poczucia własnej wartości i chęci osiągnięcia postawionego sobie celu. Spodziewamy się, że zanik hierarchicznego zarządzania przyspieszy, a najbardziej cenionymi cechami pracownika będą kreatywność, umiejętność współpracy i pracy bez nadzoru.  

Zdolność do absorbcji i rozwoju inteligentnego oprogramowania zdecyduje ostatecznie o poziomie innowacyjności, tempie rozwoju polskiej gospodarki i dobrobycie społeczeństwa. Szybki rozwój sztucznej inteligencji powoduje, że sektor cyfrowy będzie miał jeszcze bardziej dominujący wpływ na innowacyjność całego przemysłu i infrastruktury. Jesteśmy przekonani, że efektywność tego oddziaływania będzie zależeć od spójności regulacji definiujących warunki funkcjonowania rynku z regulacjami w obszarach, w których mechanizmy rynkowe są nieefektywne, niewłaściwe lub nie mają zastosowania.

W ośmiu panelach omówiono następujące tematy:

  • Infrastruktura
  • Oprogramowanie
  • Motoryzacja
  • Bezpieczeństwo cyfrowe
  • Rynek cyfrowy
  • E-Państwo
  • Cyfryzacja usług medycznych.

Dyskusja w istotnej części skoncentrowała się na odpowiedziach na poniższe pytania.

  1. Jak przygotować sieci teleinformatyczne do przyjęcia wzrostu transmisji danych generowanej rosnącym wykorzystaniem sztucznej inteligencji w praktyce?
  2. Jak szybko sztuczna inteligencja będzie zmieniać nasze życie?
  3. Jak szybko samochody elektryczne staną się autonomicznymi i co to może znaczyć dla przemysłu i transportu?
  4. Dlaczego stale się pogarsza poziom bezpieczeństwa cyfrowego i czym to grozi w przewidywalnej przyszłości?
  5. Jak będzie wyglądał rynek cyfrowy i czy rynek tradycyjny ma szansę na przetrwanie w istotnej skali?
  6. Dlaczego biznes Big Data rozwija się z radykalnie różnie w różnych regionach o podobnych poziomach rozwoju?
  7. Czy e-Państwo to cyfryzacja obecnej formy organizacyjnej, która ukształtuje się w sposób właściwy dla gospodarki cyfrowej?
  8. Jak możemy lepiej zadbać o swoje zdrowie i jak cyfryzacja może nam w tym pomóc?

Odpowiedzi na te pytania mogą być jednozdaniowe, ale wymagają pewnych komentarzy.

Ad. 1) Potrzebujemy sieci 5G z rzeczywistym dostępem 1Gb/s, a więc opartą na połączeniu stacji bazowych światłowodami w konfiguracji rozproszonej.
Dylemat światłowód czy radio przestał być istotny. Eksperci są zgodni, że zastanawianie się nad tym, czy powszechny dostęp 1Gb/s jest potrzebny – jest bez sensu. Ta potrzeba powinna być tak oczywista, jak ta, że każda nieruchomość musi mieć dostęp do prądu elektrycznego. Przyłączenie każdej nieruchomości jest obowiązkiem koncesyjnym operatora bez dyskusji o opłacalności tego przyłącza. Trzeba uruchomić podobne mechanizmy w odniesieniu do sieci szerokopasmowej pozwalające na jak najszybszą budowę sieci 5G -1Gb/s. Koniecznym jest zrewidowanie całkowicie nieracjonalnych przepisów dotyczących dopuszczalnych mocy promieniowania elektromagnetycznego oraz zasad definiowania opłacalności inwestycji infrastrukturalnych.

Ad. 2) Sztuczna inteligencja będzie zmieniać nasze życie tak szybko, jak szybko będziemy w stanie opanowywać umiejętność posługiwania się nią w praktyce.
Z pewnością będzie odbywało się to w takim tempie, w jakim będziemy w stanie uczyć się posługiwania nową technologią. To zależy od tego, jak szybko zreformujemy cały system edukacji i kształcenia. Przewagę konkurencyjną uzyskają ten kraje, w których kultura uczenia się i szacunek dla wiedzy zajmują wysokie miejsca w systemie wartości. Użyteczność inteligentnych maszyn będzie zależała głównie od poziomu umiejętności ich użytkowników. Wzbudzane przez sensacyjne publikacje lęki, że będzie to źródłem wielkiego bezrobocia są bezpodstawne, tak samo, jak bezpodstawne były lęki przed automatyzacją maszynową – od czasów pierwszych maszyn tkackich po dzień dzisiejszy. To emocje wywołane niewiedzą. Natomiast jest bardzo prawdopodobne, że ta innowacja jest tak przełomowa, że zmieni organizację Państw i stosunki społeczne w większym stopniu niż uczyniły to maszyna parowa, silnik spalinowy, komputer i smartfon razem wzięte. Kraje, które nie będą dokonywały potrzebnych zmian, mogą spodziewać się wstrząsów społecznych wynikających z szybkich zmian i przewartościowań na rynku pracy, dóbr i usług. Tempo tych będzie zależeć od poziomu wykształcenia społeczeństwa.

Ad. 3) Elektryfikacja samochodów w różnych krajach będzie przebiegać różnie, w zależności o poziomu rozwoju gospodarczego, kompetencji cyfrowych i poziomu świadomości, jakie korzyści autonomiczność będzie dawać nam na co dzień.
Transformacja technologiczna jest nieuchronna z wielu powodów. W czasie dyskusji wskazano na następujące: oszczędność energii i środowiska, lepsze wykorzystanie dróg, skrócenie czasów przejazdu, oszczędność czasu traconego na kierowanie samochodem, zwiększenie bezpieczeństwa ruchu drogowego, obniżka kosztów produkcji samochodów i kosztów ich eksploatacji. Autonomiczność spowoduje również powstanie nowych modeli biznesowych. Samochód przestanie być świadectwem statusu społecznego, a zmieni się w np. powszechny system taksówek – samochodów współużytkowanych. I to jest dopiero początek zmian.

Ad. 4) Kształtowanie zachowań bezpiecznych przebiega wolniej niż tempo narastania poziomu zagrożenia. Przyspieszenie uczenia się zasad bezpieczeństwa cyfrowego może być stymulowane tylko przez edukacje i wiedzę o skutkach lekceważenia  tych zagrożeń. 
W Polsce problem rośnie w postępie geometrycznym. Należy o tym mówić i zacząć ludzi „straszyć”. Liczba ataków i ich skutki ekonomiczne są coraz dotkliwsze. Główną przyczyną jest brak sprawnego systemu kształcenia ustawicznego, który pozwoliłby dostarczyć zainteresowanym stosowną wiedzę i wyposażyć ich w niezbędne umiejętności. W cyber-przestępczość zaangażowane są wysokokwalifikowane kadry i moduły sztucznej inteligencji, więc do obrony nie wystarczają standardowe rozwiązania. Przestrzeń cyfrowa to obszar, w którym bez systematycznego podnoszenia kwalifikacji, stan bezpieczeństwa będzie ulegał stałemu pogorszeniu. Bezkarność może doprowadzić do powstania cyber-mafii, której siły i skali nie jesteśmy sobie dzisiaj jeszcze wyobrazić.

Ad. 5) W ciągu pięciu lat zniknie z rynku 40% firm. Będą to firmy, które nie będą potrafiły znaleźć swojego miejsca i modelu biznesowego funkcjonowania w środowisku cyfrowym.
Przedsiębiorstwa na równi z pracownikami podlegają silnej presji zmian. Nie są to zmiany sterowane jakimiś politykami gospodarczymi, więc nie da się ich powstrzymać decyzjami administracyjnymi, np. antyglobalistycznymi. Proces cyfryzacji zdeprecjonował znaczenie granic i lokalizacji biznesu, gdyż istotą kapitalizacji staje się wiedza i wartości niematerialne. Powstrzymywanie globalizacji, szczególnie w krajach mniejszych, takich jak Polska, będzie skutkować ucieczką najbardziej rzutkich i kreatywnych przedsiębiorców do krajów z dostępem do największych rynków. Istniejące w Polsce niedogodności w prowadzeniu biznesu cyfrowego powodują, że przedsiębiorcy przenoszą swą działalność do innych krajów. Ekonomia skali staje się coraz istotniejszym czynnikiem decydującym o kosztach jednostkowych, zatem bez dostępu do największych rynków zbytu (USA, UE, Chiny) nie można liczyć na pełne wykorzystanie innowacyjnego biznesu.

Ad. 6) O rozwoju Big Data decydują trzy czynniki: kształt prawa o ochronie danych osobowych, kompetencje interesariuszy publicznych i ograniczenia (kulturowe, prawne itd.) dostępu do rynków globalnych. Różnice są na tyle duże, że radykalnie dywersyfikują tempo rozwoju. 
Big Data to pierwszy przemysł, którego surowiec jest jednocześnie produktem. To przesądza o jego specyfice i tempie wzrostu. W związku z rosnącym znaczeniem gospodarczym danych, informacji  i wiedzy – rośnie rola Państwa. Państwo zbiera ogromne ilości danych mających wartość biznesową. Państwo decyduje o sposobie wykorzystania wartościowych danych znajdujących w zasobach firm prywatnych. Modyfikacja i unowocześnienie prawa o ochronie danych osobowych i prawa regulującego zasady łączenia danych z zasobów publicznych i prywatnych to czynniki, które przesądzą o tym, jak szybko i w jakim stopniu  wykorzystany zostanie potencjał gospodarczy wiedzy i informacji, jaką można wydobyć ze zgromadzonych już danych.

Ad. 7) E-Państwo to zmiana podejścia do sposobu i zakresu zbieranych danych oraz nowa forma organizacyjna dostosowana do świata inteligentnych aplikacji. 
Podstawowym błędem obecnego procesu cyfryzacji jest przekładanie usług i procedur państwa papierowego do przestrzeni państwa cyfrowego. Dlatego z tych usług trudno korzystać, a proces ich tworzenia jest zbyt drogi i wolny. Firmy, które nie rozumieją istoty cyfryzacji i tkwią w rozkroku pomiędzy światem cyfrowym i analogowym – giną. Natomiast Państwa, które nie potrafią skorzystać z osiągnięć współczesnej techniki cyfrowej, tracą swe pozycje polityczne, a ich gospodarki tracę konkurencyjność i dynamikę rozwoju. Konserwatyzm jest głównym źródłem spowolnienia gospodarczego we wszystkich krajach UE. Regulacje protekcjonistyczne to powrót do przeszłości, a nie rozwiązanie problemów, jakie przyniosła globalizacja. Państwa muszą adaptować się do nowych możliwości technologii zarządzania. Rośnie również rola Państwa w gospodarce, bo Państwo ma monopol na redystrybucję PKB i decyduje o wydatkach publicznych na edukację, kreację wiedzy i jest głównym nabywcą innowacji i inwestorem w innowacyjne produkty i systemy.

Ad. 8) Elektronika i techniki informacyjne dają możliwość budowy w pełni cyfrowego, radykalnie efektywniejszego ekonomicznie, systemu opieki zdrowotnej. To wymaga jednak zmiany kultury organizacji tego systemu. 
Sztuczna inteligencja to technologia, która zdominuje najpierw proces diagnostyczny, a następnie programowanie postępowania klinicznego. Analiza Big Data kart pacjenta, to możliwość zwiększenia jakości profilaktyki zdrowotnej. Techniki cyfrowe stały się fundamentem obecnych systemów ekspertowych i narzędzi diagnostycznych. Polski przemysł cyfrowy ma potencjał i kompetencje do zapewnienia polskiej służbie zdrowia nowoczesnej aparatury i oprogramowania. Warunkiem koniecznym wykorzystania wspomnianego potencjału jest uruchomienie systemu zamówień na te wyroby i oprogramowanie.  

Tymczasem anachroniczna organizacja służby zdrowia jest istotnym czynnikiem spowalniającym rozwój gospodarczy Polski. Obowiązujące regulacje nie przystają do rzeczywistości technologicznej i obecnego poziomu wiedzy medycznej i technicznej.

Warunkiem poprawy sytuacji w służbie zdrowia jest zmiana percepcji usług medycznych. Obecnie, każdy wzrost nakładów z budżetu w większym stopniu przyczynia się do wzrostu marnotrawstwa niż do poprawy jakości świadczonych usług. Pacjent nie jest w centrum zainteresowania placówek medycznych, lecz kartą przetargową w grze o środki z NFZ. Nie ma żadnych systemowych motywatorów do podnoszenia efektywności i jakości świadczonych usług, wdrażania rozwiązań znanych od lat na rynkach krajów wysokorozwiniętych, nie wspominając o innowacjach.

Służba zdrowia w Polsce nie weszła nawet w etap cyfryzacji. Dlatego innowacje cyfrowe pochodzące z polskiego przemysłu znajdują w kraju jedynie zastosowania niszowe. Brak jest systemu zamówień innowacji dla polskiej służby zdrowia.

Dlatego przedsiębiorcy przemysłu cyfrowego powinni włączyć się w społeczny nurt na rzecz rzeczywistej reformy podstaw funkcjonowania służby zdrowia.